Tentoonstellingen

Kattenkwaad
35 jaar Grappen en Grollen met Urbanus

16 december 2017 - 31 maart 2018

UrbanusAl 35 jaar verzinnen tekenaar en auteur Willy Linthout en komiek Urbanus samen de meest waanzinnige avonturen rond stripheld Urbanus. Zoals bekend is ‘Urbanus’ een beetje een stoute strip, je vindt er geen vermanende vinger, en dialectwoorden zijn schering en inslag. De hoofdfiguur wordt afgebeeld in een korte, veel te brede broek met bretellen. De verhalen spelen zich af in Tollembeek, de woonplaats van de échte Urbanus. Samen met vader Cesar, moeder Eufrazie, de tweedelige hond Nabuko en Donosor, de bromvlieg Amedee, de schatrijke nonkel Fillemon en de andere inwoners van het dorp komt Urbanus in de meest onwaarschijnlijke situaties terecht.
Onlangs verscheen het 176ste album ‘De Zweetvoetmannen’, die de reputatie van de strip alle eer aandoet.

De expo ‘Kattenkwaad’ in het Speelkaartenmuseum toont het gezin, het huis en de school van Urbanus met originele tekeningen, albums en objecten. Ook de tekenkamer van Willy Linthout komt aan bod. Het gelijknamige kaartspel dat voor het 35-jarig jubileum uitgebracht wordt, is gedrukt in Turnhout door Cartamundi. “Het is een spel voor jong en oud, zolang je maar een steekje los hebt. Vliegen meppen, andere spelers plagen en windjes laten: het kan allemaal.”
Tijdens het spel komen de negen geboden van kattenkwaad aan bod. Ze zijn natuurlijk allemaal even educatief verantwoord, wat dacht je?

De tentoonstelling en het kaartspel worden gepresenteerd op zaterdag 16 december 2017 om 15 uur in het Museum van de Speelkaart. Willy Linthout en Urbanus zullen beiden aanwezig zijn om te signeren. Iedereen is welkom, maar meld je aanwezigheid vóór 11 december bij museum.speelkaart@turnhout.be of 014 41 56 21.

De tentoonstelling ‘Kattenkwaad’ is een organisatie van de Standaard Uitgeverij in samenwerking met Musea Turnhout

 

Geheugenklevers

Geheugenklevers‘Geheugenklevers’ is het eindwerk van Lore Stessens. Voor het project selecteerde zij oude foto’s die voor haar persoonlijk niet veel betekenden, maar die wel haar nieuwsgierigheid opwekten. Als drager koos ze voor gebruikte speelkaarten, daarop ging ze aan de slag met de foto’s en met Chinese inkt. Chinese inkt die onvoorspelbaar mocht zijn, uitliep waar hij het wou en accenten legde op andere plaatsen. Inkt die net als foto’s en  herinneringen zal vervagen.

Lore Stessens studeerde in juni 2014 af als leerkracht plastische opvoeding. Ze was jarenlang een enthousiaste jongerengids in de Turnhoutse musea, liep stage in het Nationaal Museum van de Speelkaart en werkte er als jobstudente. Momenteel geeft ze les in het middelbaar onderwijs.


Terugblik

Lust & Leugen – Roomse intriges op speelkaarten

  • 27 mei 2016 tot 31 augustus 2017

lust en leugenOmstreeks 1725 verschijnt in Amsterdam een kaartspel met spotprenten op de paus en de jezuïeten. De onbekende makers stellen de machtswellust en zelfverrijking van de paus en zijn omgeving aan de kaak. Het spel toont bovendien hoe het instituut Kerk de ware beleving van de godsdienst in de weg staat en hoe men godsdienst zou moeten beleven.

Het ‘Nieuwe Constitutiespel’, zoals het kaartspel heet,  is behoorlijk moralistisch. De paus wordt getoond in situaties waarin ‘boontje om zijn loontje’ komt. Terwijl wij worden uitgenodigd om daar hartelijk om te lachen, confronteren de kaarten ons tegelijkertijd met noties van goed en kwaad, deugd en ondeugd, waarheid en leugen. Maar vooral de eigenschappen hebzucht en machtswellust worden in het spel genadeloos tentoongesteld.

Het kaartspel komt uit jansenistische hoek, een religieuze en politieke beweging uit de 17de en 18de eeuw die ontstond als reactie op bepaalde ontwikkelingen binnen de Katholieke Kerk. De jansenisten verzetten zich eveneens tegen het absolute gezag van de vorsten.

Het satirische kaartspel verscheen onder een vals uitgeversadres. Niet ongewoon in een tijd waarin godsdienst en politiek nog nauw verweven waren en een afwijkende overtuiging tot de dood kon leiden.
Het Speelkaartenmuseum waagt het om een tentoonstelling rond dit spel in te richten!

Curator: Filip Cremers
Wetenschappelijk onderzoek: Clémentine Diepen
Vormgeving: Bram Luyts

Voor deze expo deed kunsthistorica Clémentine Diepen onderzoek naar het ontstaan, de productie, de verspreiding en het gebruik van het zogenaamde anti-pausspel. De neerslag van dit onderzoek is weergegeven in een gelijknamige publicatie. Het boekje telt 82 pagina’s en is te koop voor 12,50 euro in het Museum van de Speelkaart.

Perstekst Lust & Leugen


Drawn!

  • Drawn20 augustus 2016 tot 23 december 2016

 'Illustreer één kaart voor een traditioneel kaartspel.' Dat was de opdracht die zevenenvijftig bekende en minder bekende Belgische en Nederlandse (strip)tekenaars, cartoonisten en illustratoren kregen. Sommigen kozen zelf de specifieke kleur en waarde, anderen kregen een kaart toegewezen. Het resultaat is een uniek en gevarieerd kaartspel met prachtige illustraties dat door Cartamundi gedrukt wordt op 1 000 exemplaren.

De lancering van Drawn! vond plaats op zaterdag 20 augustus 2016 in het Nationaal Museum van de Speelkaart. Meer dan twintig tekenaars waren aanwezig om de spellen te signeren. ‘Unicorn Stable’ zorgde tijdens de opening voor de muzikale omlijsting en kinderen mochten het jeugdatelier van het museum inpalmen voor een workshop tekenen door Tim Bolssens. Glasblazer Tim Jores gaf de jokerfiguur van het Drawn-logo een glazen gedaante.

Initiatiefnemer van dit creatieve project van Manu Van Haverbeke, een verwoed lezer en verzamelaar van strips en gezelschapsspelletjes. Van Haverbeke koppelde een tentoonstelling aan het project. De expo bood een kijk op hoe een illustratie tot stand komt. Naast alle speelkaarten werden ook heel wat originele schetsen getoond. De expo liep in Turnhout tot 23 december. Nadien reisde ze door naar Hasselt, Balen, Mol en Herentals.

Deelnemende tekenaars:

Bart Proost, Bas Oostveen, Caroline Godts, Charel Cambré, Constantijn Van Cauwenberge, Delphine Frantzen, Dick Heins, Ed Van Der Linden, Ella Geerts, Emilie Timmermans, Eric Heuvel, Erwin Vanmol, Gerard Leever, Herr Seele, Ijsbrand Oost, Ilah, Inne Haine, Ivo De Wispelaere, Jasper Van Gestel, Jorik Seykens, Joris Vermassen, Kevin Cuyt, Kim Duchateau, Kristof Berte, Kristof Fagard, Kristof Spaey, Lectrr, Leslie Saurus, Lode Devroe, Marc Legendre, Marc Scherbateyev, Marcel Rouffa, Mario Boon, Mathieu De Guchteneere, Matt Baaij, Michael Olbrechts, NIX, Nynke Kuipers, Quirit, Rembrand Le Compte, Rik Willemen, Rob Van Barneveld, Robin Mies, Ruud Straatman, Serge Baeken, Steve Van Bael, Stijn Gisquiere, Sylvie De Bruyne, Thomas Du Caju, Tim Bolssens, Tom Metdepenningen, Tom Verschueren, Willem Vleeschouwer, Wim Swerts, Wouter Goudswaard, Wouter Van Ghysegem, Yncke, Yves De Ridder 

 

Nieuwe Tijdennieuwe tijden

 

Reclame is zo oud als de handel. Vóór 1870 bestaat reclame vooral uit het roepen van kooplui op de markt en de uithangborden van winkeliers. De Industriële Revolutie in de 19de eeuw brengt fabrieken en massaproductie. De lithografie of steendruk doet zijn intrede. Reclame op papier kan eenvoudiger en met snelpersen wordt vlugger en in grotere oplagen gedrukt. Gouden tijden voor de reclame!

Ook speelkaarten worden vanaf 1890 massaal ingezet. Het kaartspel is een goedkoop en populair medium. Vooral tabaksproducenten en brouwerijen maken er gebruik van. Hun concurrentieslag wordt onder het oog van de spelers uitgevochten aan de kaarttafels.
Maar ook nieuwigheden moeten aan de man worden gebracht. Radio’s, grammofoons, zeep, kunstmest, auto’s, regenschermen, verzekeringen, gloeilampen - de 'Nieuwe Tijden' groeien door tot op de ruggen van speelkaarten. In de jaren 1910-1930 zijn opvallende reclamecampagnes via het kaartspel gevoerd. Ze blinken niet allemaal uit door schoonheid maar ze leveren wel een ongekend tijdsbeeld op.

ATV maakte een reportage over de expo voor het programma '100% cultuur'. Bekijk ze hier

 

Kartonnen WapensScenografie: loopgraaf
Het kaartspel tijdens de Eerste Wereldoorlog

  • Periode: van 17 april tot 25 januari 2015

Oorlog is verveling. Vaak worden oorlogen herinnerd aan de hand van veldslagen en overwinningen, maar de werkelijkheid is minder spectaculair. Oorlogen bestaan uit lange periodes van wachten en eentonigheid. Ook in hospitalen en kampen duren de dagen eindeloos. Om de tijd te doden, spelen soldaten spelletjes.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog is het kaartspel alom tegenwoordig. Het is nagenoeg de enige vorm van tijdverdrijf die in de loopgraven kan worden beoefend. De Duitse overheid schat het belang van speelkaarten dan ook hoog in en promoveert ze tot ‘kriegswichtig’. De fabricage van kaartspellen is voor de oorlogsvoering even essentieel als munitie!

Aan en achter het front verdrijft het kaartspel de verveling en stimuleert het moreel. Speelkaarten vervullen nog andere functies. Ze worden ingezet als middel om militaire vaardigheden aan te leren of als propaganda pro en contra. Kortom, als ‘kartonnen wapen’. In die onzekere tijden blijken de kaarten bovendien onmisbaar om de toekomst te voorspellen.

Dat alles bewijst dat het kaartspel minder onschuldig is dan het lijkt. ‘Kartonnen wapens’ bekijkt de oorlog vanuit een vergeten of onbekende invalshoek. De Scenografie - kaartende soldaattentoonstelling heeft het niet over de militaire en politieke geschiedenis, over veldslagen en generaals, maar voert de bezoeker via het kaartspel tot in de loopgraven.  

De expositie toont in zes hoofdstukken nooit of zelden geziene originele objecten, waaronder heel wat foto’s. Het materiaal komt uit de eigen collectie van het Museum van de Speelkaart en uit de private verzameling van Alex Clays (Lokeren).

Bekijk hier enkele sfeerbeelden.
'Kartonnen Wapens' in de reportagereeks 'Onderweg naar Vlaamse Velden' van Vlaanderen Vakantieland. (Vanaf 14:30 min.)

Perstekst